است كه متعلق شك موضوع خارجى است . در اين‌باره چند مثال مىآوريم : اول . شك دارم كه اين مايع شراب يا سركه ؟ ( شبهه در همين مايع خارجى معين است ) دوم . شك دارم كه آيا اين مايع پاك است يا نجس ؟ ( شبهه در همين اناء خارجى است ) سوم . شك دارم كه آيا شرابى كه در اين اناء بود به سركه مبدل شد يا خير ؟ چهارم . شك دارم كه آيا نهى والد نسبت به ولد و يا امرى وى به شرب توتون تعلق گرفته يا به امر ديگر ؟ پنجم . شك دارم كه آيا اين مادهء خوراكى كه از بازار تهيه كرده‌ام پاك است يا نجس ؟ در مثال اول اصالة البراءة ، در مثال دوم اصالة الطهارة ، در مثال سوم استصحاب خمريت ، در مثال چهارم احتياط و در مثال پنجم قاعدهء سوق المسلمين جارى است . سه مثال ديگر : شك دارم كه آيا دفن ميت كافر واجب است يا حرام ؟ ( اصالة التخيير جارى است ) شك دارم كه آيا فلان مايع خارجى حلال است يا حرام ؟ ( اصالة الحليه جارى است ) شك دارم كه آيا اين لحم خارجى مذكى است يا ميته ؟ اصالة عدم التذكية كه از اصول عدميه است جارى مىشود و . . . شبهه حكميه عبارت است از اينكه متعلق شك مكلف حكم شرعى باشد و وجه تسميهء آن به شبهه حكميه هم همين است ؛ مثلا : اول . آيا مسواك كردن در اسلام واجب است يا خير ؟ دوم . آيا شرب توتون در اسلام حرام است يا خير ؟ سوم . آيا نماز جمعه در عصر غيبت هم واجب است يا خير ؟ چهارم . آيا در سر چهار فرسخى قصر واجب است يا اتمام ؟ پنجم . آيا عصير عنبى بعد از غليان و قبل از ذهاب ثلثين پاك است يا نجس ؟ مثال اول مربوط به شبهات حكميه وجوبيه است و اصل برائت جارى مىشود . مثال دوم مربوط به شبهات حكميه تحريميه ، و در نزد اصوليان اصل برائت جارى است . مثال سوم مربوط به شبهات حكميه وجوبيه ، و جاى جريان استصحاب است . مثال چهارم جاى احتياط و مثال پنجم جاى قاعدهء طهارت است و مثال اصالة التخيير